هنر چوب

منبت


برچسب‌ها: منبت
+ نوشته شده در  دوشنبه سوم مهر 1391ساعت 21:7  توسط منوچهر مزداپور  | 

منبت

منبت

چوب بدون شک یکی از اولین مواد خام قابل دسترس بشر اولیه بوده است. بشر اولیه بوسیله ی چوب درختان اولین آلونک ها و اولین ظروف را ساخته و بر روی آن ظروف ، هنر نمایی کرده و احساسات خود را با نگاه به پیرامون خود بر روی آنها کنده کاری نموده است ولی دلیل آنکه آثار قابل ملاحظه ای از آن دوران بدست نیامده عمر کوتاه چوب در مقایسه با دیگر مصالح و مواد اولیه موجود در طبیعت مانند خاک برای ساخت خشت و گل که در آخر به انواع سفال تبدیل شد و انواع فلزلت مانند مفرغ، آهن ، برنج ، طلا و نقره ، بوده است.منبت از جمله هنرهای سنتی ایران و همچنین هنرهای تجسمی می باشد.

واژه ی "منبت " از ریشه ی نباة و گیاه میباشد که در ایران بدلیل کنده کاری گل و گیاه بر روی چوب ، آن هنر را بدان خوانند.

منبت کاری روی چوب از قدیم در ایران رواج داشته و در کتیبه هایی که از خزانه ی داریوش در تخت جمشید یافت شده ،سخن از پرداخت دستمزد به هنرمندانی است که روی درب ها و دیگر وسایل ، منبت کاری مینموده اند.

" کهنترین آثاری که در موزه های ایران از هنر منبت کاری موجود میباشد یک لنگه درب از مسجد عتیق شیراز مربوط به قرن سوم هجری قمری است که در زمان عمرولیث صفاری ساخته شده است " (1)

در دوره ی سلجوقیان و تیموریان هنر منبت کاری رشد نمود و تا حدودی از نظر سبک مشابه گچ بری بوده است .در زمان صفویان هنر منبت مانند دیگر هنرها رشد نمود و اوج گرفت اکثردر ب های چوبی مساجد ساخته شده در این دوره در اصفهان مزین به این صنعت بوده است. مانند درب مسجد مادر شاه که هنوز سالم و دست نخورده باقی مانده است.


برچسب‌ها: منبت
+ نوشته شده در  دوشنبه سوم مهر 1391ساعت 21:2  توسط منوچهر مزداپور  | 

کاربرد چوب در صنایع دستی

کاربرد چوب در صنایع دستی


چوب، یکی از بهترین و سودمندترین مواد خام در طبیعت است كه تاثیر بسزایی در پیشرفت ساخت و ساز داشته‌است. از جمله موارد استفاده از چوب، در صنایع دستی و در هنرهایی مانند منبت، معرق و گره سازی است.

کاربرد چوب در صنایع دستی

چوب ابتدا ماده‌ای حیاتی برای ساخت ابزارهای اولیه، خانه و قایق برای حرکت در رودها بود. سپس، برای ساخت اکثر اشیاء و ابزارهای سودمندی که انسان قرنها برای پیشرفت زندگی خود به آنها متکی بود، به کار رفت و سرانجام به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و ابتدایی‌ترین مصالح ساختمانی موجود در طبیعت شناخته شد که بشر در طول تاریخ از آن بهره برده‌است. در واقع چوب تنها مصالح ساختمانی است که از منابع قابل تجدید به دست می‌آید و مصالح خوبی برای مناطق زلزله خیز به شمار می‌رود.

مزایای چوب

برخی ویژگی‌ها چوب را به ماده‌ای بدون جایگزین برای استفاده در ساختمان‌سازی تبدیل کرده است:

1- قابلیت شکل‌پذیری و فرم‌گیری: چوب را می‌توان در حالت‌های گوناگون به راحتی فرم داد یا با ابزار و دستگاههای مختلف، شکل مورد نظر را بر روی آن ایجاد کرد. در سازه‌های بزرگ و پل‌ها، با استفاده از تخته‌های چند لایی می‌توان تیرهای گوناگون ایجاد کرد که نیازهای سازه‌ای را برطرف کند؛ همچنین در ساخت یک صندلی راحتی نیز می‌توان فرم مناسب برای استقرار بدن را ایجاد کرد.

2- ظرفیت حرارتی بالا: چوب دارای ظرفیت حرارتی بسیار بالایی است، بنابراین در برابر نور خورشید دمای سطح آن به راحتی بالا نمی‌رود. این خاصیت باعث می‌شود اعضای قطور چوبی در برابر آتش مقاومت زیادی داشته باشند به طوری که زمان زیادی طول می‌کشد تا قسمت‌های مرکزی آنها بسوزد. درهای ضد حریق چوبی، بر اساس همین خاصیت، بر درهای فلزی برتری یافته‌اند زیرا در زمان آتش‌سوزی زمان زیادی طول می‌کشد تا در چوبی به قدری داغ شود که دیگر قابل استفاده نباشد.

3- مقاومت حرارتی: براساس آنچه در بالا گفته شد، چوب مقاومت زیادی در برابر انتقال انرژی گرمایی دارد و می‌تواند به عنوان عایق مناسبی در ساختمان‌ها مورد استفاده قرار گیرد. همچنین چوب در مقابل تغییرات دمایی واکنش کمی داشته و تغییر طول آن بسیار ناچیز است؛ در حالی كه این موضوع در مورد فلزات و مواد پلاستیکی نتیجه‌ای کاملا متفاوت دارد.

4- آکوستیک: چوب خشک جاذب صداست و می‌تواند به عنوان عایق مناسب برای صدا در فضاهای گوناگون استفاده شود.

5- وزن مخصوص کم: چوب به عنوان مصالحی سبک در سازه ساختمان‌ها، می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه‌های ساخت، شرایط مربوط به آیین‌نامه‌های زلزله را رعایت کند. وزن هر مترمکعب چوب خشک بین 550 تا 850 کیلوگرم است. این كم‌وزنی همچنین باعث بالا رفتن سرعت و کاهش هزینه‌های ساخت می‌شود.

یکی از مشکلات اصلی چوب از قدیم، حمله آفات و حشرات به آن بوده که بسیار مخرب نیز هست. امروزه روش‌های مختلفی برای فرآوری و اشباع چوب وجود دارد که مانع از نفوذ حشرات در آن می‌شود. برخی از این روش‌ها در کارخانه‌های چوب‌بری استفاده می‌شود، مانند شناورسازی در مواد شیمیایی حاصل از قطران ذغال سنگ یا مواد مشابه.

6- رنگ و بافت: چوب دارای ظاهری زیباست كه اغلب دارای رنگ‌های آرامش‌بخش یا کلاسیک است و می‌توان از آن برای فضاهای مختلف استفاده كرد. به طوری که تنها نیاز به جلادهنده دارد و مانند سایر مصالح نیازمند پوشش رنگی نیست.

7- قابلیت بازیافت: قطعات چوبی به طور کامل قابل بازیافت هستند و هیچگونه ضایعاتی در طبیعت به جا نمی‌گذارند.

معایب چوب

چوب دارای معایبی نیز هست که روش‌های گوناگونی برای رفع آنها به کار می‌رود:

1- حمله آفات و حشرات: یکی از مشکلات اصلی چوب از قدیم، حمله آفات و حشرات به آن بوده که بسیار مخرب نیز هست. امروزه روش‌های مختلفی برای فرآوری و اشباع چوب وجود دارد که مانع از نفوذ حشرات در آن می‌شود. برخی از این روش‌ها در کارخانه‌های چوب‌بری استفاده می‌شود، مانند شناورسازی در مواد شیمیایی حاصل از قطران ذغال سنگ یا مواد مشابه.

در کارهای ساختمانی و تزئینی، علاوه بر استفاده از چوب اشباع شده، از پوشش‌های گوناگون جهت افزایش مقاومت در برابر حشرات نیز استفاده می‌شود.

2- آتش‌سوزی: سطح چوب در برابر آتش و حرارت به راحتی می‌سوزد. هرچند مرکز چوب در امان است اما دود حاصل از این سوختن می‌تواند بسیار خطرساز باشد. امروزه روغن‌ها و رنگ‌های ضدآتش جهت پوشش سطوح گوناگون ساخته شده كه به راحتی قابل تهیه هستند. این پوشش‌ها مقاومت سطح چوب را در برابر حرارت تا چند ساعت زیاد می‌کند.

تمام خواص و ویژگی‌هایی که برای چوب گفته شد، چوب را به عنوان مصالحی مناسب برای بسیاری از فعالیت‌ها تبدیل کرده است. امروزه چوب در صنعت، ساختمان‌سازی، هنرهای تزئینی، مبلمان و ... کابرد فراوان دارد.

ویژگی‌های معماری چوب به منظور کاربرد در دکوراسیون داخلی برای همه معماران و دكوراتورها شناخته شده است. به گونه‌ای که امروزه حتی مواد ترکیبی و پلاستیکی را با طرح چوب در بازار عرضه می‌کنند.

کاربرد چوب در صنایع دستی

چوب و صنایع دستی

در بسیاری از هنرهای دستی از چوب در بخشی از خلق اثر استفاده می شود. همانطور که گفته شد چوب به دلیل در دسترس بودن، ارزانی و شکل پذیری راحت و زیبایی بافت از مواد پایه ی پرکاربرد در صنایع دستی است. اما در برخی هنرها از چوب به عنوان ماده و متریال اصلی استفاده می شود. این هنرها عبارتند از:

1- منبت کار

منبت کاری با چوب یکی از ظریف ترین صنایع دستی است که تلفیقی از هنر و حوصله هنرمندانی است که با مواد اولیه ی ارزان و ساده، محصولاتی با ارزش خلق می کنند، هنرمندانی که با چند قلم و اسکنه ای فلزی ذهنیات خود را با خطوط کوفی ، نقوش اسلیمی، ختایی و گل و مرغ و ... روی چوب کنده کاری می کنند.

منبت کاری هنری است مشتمل بر حکاکی و کنده کاری بر روی چوب . این هنر دستی نماد احساس، ادراک ، اندیشه و خلاقیت هنرمندان که با ذوق و سلیقه سرشار ، اثر هنری را ابداع می کنند.

2- گره چینی چوب

گره چینی با قطعات برش خورده چوب و شیشه های رنگی در اشکال مختلف و متعدد الاجرا و وحدت گرای هندسی که به طور هماهنگ در یک کادر مشخص و تکرار شونده در کنار هم قرار گرفته باشند. در واقع هندسه نقوش و گره گشی جرء لا ینفک این هنر به حساب می آید

از این سبک کار معمولاً در ساخت درهای اماکن مقدسه، مقابر، منابر، و از مشبّک در پنجره های منازل و کاخها، نرده ها استفاده می شده است. از دوران صفویّه به بعد تعبیه شیشه های رنگی در چوب های مشبّک رایج شده و اصطلاحاً به "ارسی" مشهور گردید.

3- معرق منبت چوب

قرار گرفتن قطعات چوب‌های رنگی در کنار هم به وجود آوردن طرحی مشخص را معرق می‌گویند. گاه دیده می‌شود که در کنار چوب‌های رنگی از مصالحی چون عاج، صدف، فلزات و استخوان هم استفاده می‌شود. به طور کلی معرق به دو گروه اصلی تقسیم می‌گردد.

منبت کاری در دو نوع ریز و درشت برروی چوب و عاج و استخوان انجام می شود و شامل مجسمه سازی، نیمرخ و تمام رخ، گلبرگهای اسلیمی، ختائی و غیره می‌باشد

منبت کاری با چوب یکی از ظریف ترین صنایع دستی است که تلفیقی از هنر و حوصله هنرمندانی است که با مواد اولیه ی ارزان و ساده، محصولاتی با ارزش خلق می کنند، هنرمندانی که با چند قلم و اسکنه ای فلزی ذهنیات خود را با خطوط کوفی ، نقوش اسلیمی، ختایی و گل و مرغ و ... روی چوب کنده کاری می کنند.

می توان گفت معرق به طور کلی شیوه ای از تولید محصولات چوبی است که طی آن طرح ها و نقوش سنتی با استفاده از قلم، چکش، مغار و سایر ابزار نجاری بر روی چوب های مرغوب و بادوام شکل می پذیرد. در مشبک کاری طرح به وسیله ی کمان اره مویی بر روی لایه های چوب پیاده می شود.

معرق كاری چوب عبارت است از ایجاد نقوش و طرح های مختلف كه از كنار هم قرار دادن چوب در كنار یكدیگر به وجود می آید كه بر دو نوع است معرق برجسته و معرق تخت یا صاف

در معرق برجسته نقش و طرح مورد نظر را بالاتر از سطح چوب قرار می دهند و سپس اطراف آن را تزئین می كنند ولی در معرق تخت یا صاف ابتدا نقش و طرح مورد نظر را بر روی سطح قرار می دهند و داخل طرح را خالی می كنند و سپس نقش ایجاد شده را با چوب های رنگی و یا صدف می پو شانند. در معرق چوب از چوب های مختلف ، استخوان عاج ، صدف، خاتم و ... استفاده می شود و در غایت تصویری كه دارای رنگ طبیعی می باشد به دست می آید و در بعضی موارد نقشهایی طبیعی از رگه های طبیعی چوب به وجود می آید


برچسب‌ها: کاربرد چوب در صنایع دستی
+ نوشته شده در  یکشنبه دوم مهر 1391ساعت 10:55  توسط منوچهر مزداپور  | 

+ نوشته شده در  شنبه یکم مهر 1391ساعت 15:10  توسط منوچهر مزداپور  | 

مناجات

+ نوشته شده در  شنبه یکم مهر 1391ساعت 15:3  توسط منوچهر مزداپور  | 

+ نوشته شده در  شنبه یکم مهر 1391ساعت 14:46  توسط منوچهر مزداپور  | 

معرق سنگ


برچسب‌ها: معرق سنگ
+ نوشته شده در  شنبه یکم مهر 1391ساعت 14:36  توسط منوچهر مزداپور  | 

معرق چوب

معرق چوب

امروزه تابلوهای زیبای معرق که ساخته ی دست استادان این هنر کهن ایرانی است ، زینت بخش دیوار خانه ها و سایر مکان ها شده است .اجرای این کار نیاز به دقت و ظرافت زیادی دارد و هر چه  قدر دقت و ذوق و سلیقه ی استاد معرق کار بیش تر باشد  ، شاهکاری خلق خواهد شد که چشم هر بیننده ای را ساعت ها مجذوب خود می نماید.

تعریف معرق

معانی لغوی معرق : کلمه معرق ( م ع ر ق ) که در بعضی مواقع به غلط به جای کلمه ی مرقع استفاده می شود ، از ریشه ی ( عرق ) و از مصدر جاری بودن می باشد . از آنجا که در نما یا عناصر این هنر چیزی جاری نیست ، بنابراین نمی توان این معنا را چندان منطقی و مرتبط دانست . این کلمه در حقیقت مرقع ( م ر ق ع ) است که آن نیز عربی و از ریشه ی ( رقع ) یعنی تکه تکه می باشد . بنابراین این نوع معنی ، به نظر صحیح تر می آید ، زیرا آین هنر از قطعات یا تکه هایی تشکیل شده است که در کنار هم قرار گرفته اند و آن را به وجود آورده اند.

معنی اصطلاحی معرق :

هر هنری که بخش اساسی ترکیب فنی و هنری آن از قطعات کنار هم چیده شده تشکیل شده باشد ، نوعی معرق کاری است .در این مورد می توان به معرق کاشی ، معرق آجر ، معرق چوب ، معرق چرم (معروف به سوخت) و ... اشاره نمود که در هر یک از این رشته ها قطعاتی از مصالح مختلف به شکل های خاص در کنار هم قرار می گیرند تا آن اثر هنری خلق شود.

معنی اصطلاحی معرق چوب :

معرق چوب ، جزء تزئینات الحاقی چوبی به شمار می رود ، زیرا قطعات تشکیل دهنده ی آن بر روی یک زیر ساخت ( اسکلت کار) اضافه می شوند.

در هنر معرق چوب قطعات اصلی که قسمت عمده ی آن را چوب ها تشکیل می دهند، به صورت هم سطح بر اساس یک طرح اصلی در کنار هم قرار می گیرند تا ترکیب مورد نظر ایجاد شود .

هنر معرق چوب نوعی تزئین چند تکه ی هم سطح و الحاقی است که در آن قطعاتی مطابق با قسمت بندی های طرح اولیه از لایه های ضخامت چوبی و گاهی غیر چوبی آماده و سپس این قطعات بر اساس همان طرح یر روی یک زیر ساخت ، تثبیت می شوند.

روش های معرق چوب

مهم ترین روش های معرق چوب عبارتند از : معرق روی چوب و معرق داخل چوب .

این روش ها به دو گروه کلی تقسیم می شوند :

گروه اول : شامل روش های رویه کوبی ، زمینه ی چوب ، روکش و رزین دار می باشد که به معرق روی چوب معروف است ، زیرا در آنها همه ی قطعات بر روی یک زمینه یا زیر ساخت قرار می گیرند.

گروه دوم : شامل روش های جایگزینی و نازک کار ی می باشد  که به معرق داخل چوب معروف است ، زیرا در آنها همه ی قطعات در داخل محل های کنده کاری شده در سطح زمینه تعبیه می شوند یا می نشینند. 

مواد مورد استفاده در معرق چوب :

الف) چوب ها

1-  نوع فرآورده ی مصرفی 

در بخش تزئینی معرق چوب ، فرآورده های مستقیم وضایعات چوب قابل استفاده هستند . از آنجا که یک معرق چوب از قطعات کوچک و بزرگ چوبی تشکیل می شود ، بنابراین معرق کاران سعی می کنند برای  برش قطعات مورد نیاز خود فرآورده های مستقیم مثل الوار وتخته را که در اندازه و شکل های استاندارد و بزرگ وجود دارند و همچنین فرآورده های ضایعاتی مثل تکه چوب های دور ریز نجاری ها وچوب بری ها ، ضایعات چوب بری باغ ها ، بیشه ها ، جنگل ها  و حتی قسمت هایی   از درخت مثل ریشه ها ، کنده ها و گره ها را که در اندازه ها و اشکال مختلف موجودند ، به صورت توام جمع آوری نمایند .

2- گونه های درختان مورد استفاده در معرق  

از میان کلیه ی گونه های درختان ، موارد زیر برای معرق کاری مناسب تر هستند :

    1- آماده سازی ، شکل و اندازه ی چوب مورد استفاده در معرق 

چوب های مصرفی برای شیوه های مختلف معرق چوب باید دارای ضخامتی در حدود 3 میلی متر باشند که به آن لایه های چوبی می گویند.

ب) فلزات :

در معرق چوب گاهی علاوه بر چوب از فلزات نیز استفاده می شود که کاربرد فلزات در معرق باید به جا باشد و میزان استفاده از آنها به نحوی باشد که زیبایی قطعات چوبی را در چشم بیننده تحت تاثیر قرار ندهد.در معرق از فلزاتی مانند مس ، برنج ، آلومینیوم و گاهی طلا و نقره استفاده می شود .

ج) مصالح حیوانی :

استفاده از قطعاتی که استخوان ها ، صدف ها و عاج فیل ساخته می شوند ، بر میزان زیبایی کار معرق می افزایند .

د) پلیمر ها :

امروزه استفاده از برخی مواد مصنوعی از جنس اکریلیک و پلی استر به جای مواد طبیعی مرسوم شده است .کاربرد این پلیمرها گاهی به خاطر ایجاد تنوع رنگ و گاهی نیز به خاطر مشابه سازی مصالح کمیابی مانند عاج می باشد . این مصالح در صورتی که بجا و به مقدار حساب شده به کار روند ، لطمه ای به ارزش هنری معرق نمی زنند ، ولی در هر صورت از ارزش فنی آن می کاهند .

ه) میخ :

میخ های ریز معروف به میخ سایه و سیاه بنفش که دارای نوک بسیار باریک هستند و بلندی آنها به حدود 5 میلی متر می رسد ، برای نگهداری موقت قطعات معرق بر روی زیر ساخت به کار می روند .

و) چسب ها :

قدیمی ترین چسب به کار رفته در معرق سریش گیاهی می باشد . این چسب که از ریشه و ساقه ی گیاهی به همین نام به دست می آید ، در آب حل می شود و دوام چندانی در برابر فشار و رطوبت ندارد ، به همین دلیل امروزه به ندرت از آن استفاده می شود .

چسب دیگری که مصرف آن از دیر باز در هنر های چوبی رایج است ، سریشم حیوانی  نام دارد ، این چسب از غضروف و رباط و امعا و احشای حیوانات به دست می آید . سریشم به صورت تکه های جامد در بازار عرضه می شود . این چسب در آب گرم حالت خمیری و چسبنده پیدا می کند و می توان در همان حالت آن را به کار برد.   در حال حاضر به طور عمده از چسب سفید چوب در کار معرق استفاده می شود که به آن چسب سرد یا چسب نجاری نیز می گویند . این چسب ماده ای شیمیایی است که در مجاورت هوا خشک می شود ، ولی گرما نیز به سرعت سفت شدن آن کمک می کند

ابزار و وسایل مورد استفاده در ساخت معرق چوب

الف ) ابزار های نشانه گذاری

ب) کمان اره

ج) آچار چوبی ساده ( مشتی )

د ) تیغه ی کمان اره

ه) کمانگیر

و ) تیزک( پنس)

ز) چکش سبک حدود 50 یا 100 گرمی

ح)گیره ی دستی

ط) چوب سای و سنباده

ی )ابزار برش الگو : قیچی و تیغه ی موکت بر (کاتر)و تیغه ی بیستوری ( تیغ جراحی )

 

    1- آماده سازی ، شکل و اندازه ی چوب مورد استفاده در معرق

چوب های مصرفی برای شیوه های مختلف معرق چوب باید دارای ضخامتی در حدود 3 میلی متر باشند که به آن لایه های چوبی می گویند.

ب) فلزات :

در معرق چوب گاهی علاوه بر چوب از فلزات نیز استفاده می شود که کاربرد فلزات در معرق باید به جا باشد و میزان استفاده از آنها به نحوی باشد که زیبایی قطعات چوبی را در چشم بیننده تحت تاثیر قرار ندهد.در معرق از فلزاتی مانند مس ، برنج ، آلومینیوم و گاهی طلا و نقره استفاده می شود .

ج) مصالح حیوانی :

استفاده از قطعاتی که استخوان ها ، صدف ها و عاج فیل ساخته می شوند ، بر میزان زیبایی کار معرق می افزایند .

د) پلیمر ها :

امروزه استفاده از برخی مواد مصنوعی از جنس اکریلیک و پلی استر به جای مواد طبیعی مرسوم شده است .کاربرد این پلیمرها گاهی به خاطر ایجاد تنوع رنگ و گاهی نیز به خاطر مشابه سازی مصالح کمیابی مانند عاج می باشد . این مصالح در صورتی که بجا و به مقدار حساب شده به کار روند ، لطمه ای به ارزش هنری معرق نمی زنند ، ولی در هر صورت از ارزش فنی آن می کاهند .

ه) میخ :

میخ های ریز معروف به میخ سایه و سیاه بنفش که دارای نوک بسیار باریک هستند و بلندی آنها به حدود 5 میلی متر می رسد ، برای نگهداری موقت قطعات معرق بر روی زیر ساخت به کار می روند .

و) چسب ها :

قدیمی ترین چسب به کار رفته در معرق سریش گیاهی می باشد . این چسب که از ریشه و ساقه ی گیاهی به همین نام به دست می آید ، در آب حل می شود و دوام چندانی در برابر فشار و رطوبت ندارد ، به همین دلیل امروزه به ندرت از آن استفاده می شود .

چسب دیگری که مصرف آن از دیر باز در هنر های چوبی رایج است ، سریشم حیوانی  نام دارد ، این چسب از غضروف و رباط و امعا و احشای حیوانات به دست می آید . سریشم به صورت تکه های جامد در بازار عرضه می شود . این چسب در آب گرم حالت خمیری و چسبنده پیدا می کند و می توان در همان حالت آن را به کار برد.   در حال حاضر به طور عمده از چسب سفید چوب در کار معرق استفاده می شود که به آن چسب سرد یا چسب نجاری نیز می گویند . این چسب ماده ای شیمیایی است که در مجاورت هوا خشک می شود ، ولی گرما نیز به سرعت سفت شدن آن کمک می کند

ابزار و وسایل مورد استفاده در ساخت معرق چوب

الف ) ابزار های نشانه گذاری

ب) کمان اره

ج) آچار چوبی ساده ( مشتی )

د ) تیغه ی کمان اره

ه) کمانگیر

و ) تیزک( پنس)

ز) چکش سبک حدود 50 یا 100 گرمی

ح)گیره ی دستی

ط) چوب سای و سنباده

ی )ابزار برش الگو : قیچی و تیغه ی موکت بر (کاتر)و تیغه ی بیستوری ( تیغ جراحی )

 

    1- آماده سازی ، شکل و اندازه ی چوب مورد استفاده در معرق

چوب های مصرفی برای شیوه های مختلف معرق چوب باید دارای ضخامتی در حدود 3 میلی متر باشند که به آن لایه های چوبی می گویند.

ب) فلزات :

در معرق چوب گاهی علاوه بر چوب از فلزات نیز استفاده می شود که کاربرد فلزات در معرق باید به جا باشد و میزان استفاده از آنها به نحوی باشد که زیبایی قطعات چوبی را در چشم بیننده تحت تاثیر قرار ندهد.در معرق از فلزاتی مانند مس ، برنج ، آلومینیوم و گاهی طلا و نقره استفاده می شود .

ج) مصالح حیوانی :

استفاده از قطعاتی که استخوان ها ، صدف ها و عاج فیل ساخته می شوند ، بر میزان زیبایی کار معرق می افزایند .

د) پلیمر ها :

امروزه استفاده از برخی مواد مصنوعی از جنس اکریلیک و پلی استر به جای مواد طبیعی مرسوم شده است .کاربرد این پلیمرها گاهی به خاطر ایجاد تنوع رنگ و گاهی نیز به خاطر مشابه سازی مصالح کمیابی مانند عاج می باشد . این مصالح در صورتی که بجا و به مقدار حساب شده به کار روند ، لطمه ای به ارزش هنری معرق نمی زنند ، ولی در هر صورت از ارزش فنی آن می کاهند .

ه) میخ :

میخ های ریز معروف به میخ سایه و سیاه بنفش که دارای نوک بسیار باریک هستند و بلندی آنها به حدود 5 میلی متر می رسد ، برای نگهداری موقت قطعات معرق بر روی زیر ساخت به کار می روند .

و) چسب ها :

قدیمی ترین چسب به کار رفته در معرق سریش گیاهی می باشد . این چسب که از ریشه و ساقه ی گیاهی به همین نام به دست می آید ، در آب حل می شود و دوام چندانی در برابر فشار و رطوبت ندارد ، به همین دلیل امروزه به ندرت از آن استفاده می شود .

چسب دیگری که مصرف آن از دیر باز در هنر های چوبی رایج است ، سریشم حیوانی  نام دارد ، این چسب از غضروف و رباط و امعا و احشای حیوانات به دست می آید . سریشم به صورت تکه های جامد در بازار عرضه می شود . این چسب در آب گرم حالت خمیری و چسبنده پیدا می کند و می توان در همان حالت آن را به کار برد.   در حال حاضر به طور عمده از چسب سفید چوب در کار معرق استفاده می شود که به آن چسب سرد یا چسب نجاری نیز می گویند . این چسب ماده ای شیمیایی است که در مجاورت هوا خشک می شود ، ولی گرما نیز به سرعت سفت شدن آن کمک می کند

ابزار و وسایل مورد استفاده در ساخت معرق چوب

الف ) ابزار های نشانه گذاری

ب) کمان اره

ج) آچار چوبی ساده ( مشتی )

د ) تیغه ی کمان اره

ه) کمانگیر

و ) تیزک( پنس)

ز) چکش سبک حدود 50 یا 100 گرمی

ح)گیره ی دستی

ط) چوب سای و سنباده

ی )ابزار برش الگو : قیچی و تیغه ی موکت بر (کاتر)و تیغه ی بیستوری ( تیغ جراحی )

زیر ساخت های معرق

روش های اجرایی زیرساخت :

الف )زیر ساخت های تخته ای تابلو :

این روش ، ساده ترین روش در طراحی زیر ساخت تابلو است و برای تابلوهای کوچک و متوسط و کلیه ی شیوه های معرق به ویژه جایگزینی ، به کار می رود . برای ساخت این زیر ساخت کافی است یک تخته ی صاف و سالم را که ضخامتی در حدود 1تا 3 سانتی متر ( بستگی به وسعت کادر ) دارد ، به شکل و اندازه ی کادر مورد نظر دوربری نمایید.

ب) زیر ساخت های تخته لایه ای تابلو :

تخته لایه ها برای زیر ساخت تابلو مطمئن تر هستند ، زیرا امکان تابیدگی و ترک بر داشتن در آنها کمتر است . برای اجرای زیر ساخت تابلوهای کوچک و متوسط ، در کلیه ی شیوه های معرق به جز جایگزینی ، می توان از تخته لایه ها استفاده کرد.برای زیر ساخت تابلوهایی به اندازه ی کوچک ، یک تخته ی هفت لایه به ضخامت 12 میلی متر کافی است و فقط لازم است آن را به اندازه و شکل مورد نظر دوربری کنید .

ج) زیر ساخت های کلافی تابلو :

این زیر ساخت معمولا برای تابلوهایی به اندازه ی متوسط و بزرگ و برای کلیه ی شیوه های معرق به جز جایگزینی استفاده می شود .در این روش ابتدا یک کلاف محکم به شکل و اندازه ی مورد نظر ساخته می شود و سپس پشت و روی آن سه لایی چسبانده می شود .

اصول برشکاری معرق :  

1-  برش به طور دقیق در مسیر مورد نظر انجام خواهد شد .

    2- کناره ی هر قطعه ی بریده شده بر سطح رویی آن قطعه عمود خواهد بود.

    3- قطعات بریده شده بدون فاصله در کنار هم چفت می شوند.

    4- کمان اره و تیغه ، استهلاک کمتری خواهند داشت .

    5- سر و صدا و گرد و خاک کمتری ایجاد خواهد شد.

مهم ترین اصول برشکاری معرق  :

1- وضعیت برشکار در هنگام برش

    2- چگونگی بستن تیغه ی اره در کمان اره

    3- طرز گرفتن کمان اره

    4- وضعیت قرار گرفتن قطعه ی در حال برش

    5- روش اره کشی


برچسب‌ها: معرق چوب
+ نوشته شده در  شنبه یکم مهر 1391ساعت 14:34  توسط منوچهر مزداپور  | 

معرق سنگ

 

+ نوشته شده در  شنبه یکم مهر 1391ساعت 14:30  توسط منوچهر مزداپور  | 

معرق

معرق در معنای کلام «اصولاً هر چیز رگه دار را گویند » ولی مفهوم آن در این نوع بخصوص هنر، ایجاد نقش ها و طرح های زیبایی است که از دوربری و تلفیق چوب های رنگی روی زمینه ای از چوب یا پلی استر سیاه شکل می گیرد.

تاریخ پیدایش این هنر به درستی مشخص نیست؛ ولی از تطبیق آن با هنر کاشی کاری ، بدون شک رابطه این دو هنر را درمی یابیم. برای آشنایی با ریشه ی این هنر ، صحبت از تاریخ تکوین به میان می آید و به عنوان مقدمه می توان از گنبد سرخ مراغه که در زمان ایلخانیان ساخته شده است، یاد کرد؛ این گنبد نوع بسیار ساده ی کاشی کاری بدین سبک است.

کاشی کاری معرق در دوران مغول نیز به همین منوال بود و تداول آن در عصر صفوی به اوج شکوفایی خود رسید و آثار ارزنده ای در هنر کاشی کاری پدید آمد. این شکوفایی در زمان افاغنه و زندیه رو به افول نهاد. در دوران قاجاریه نیز کاشی کاری معرق، تقلیدی ناقص از آثار گذشتگان بود. تا این دوران نقشهایی که در کاشی کاری معرق به کار برده می شد نقش های اسلیمی بود. اما با سفر عده ای از هنرمندان به اروپا و گرایش آنان به هنر و فرهنگ اروپایی، تغییرات و دگرگونی های بسیاری در نقشهای کاشی کاری به عمل آمد و از آن پس طرح انسان و دیگر اشکال مانند اسلحه جنگی در هنر کاشی کاری دوران قاجاریه نمایان شد .

از آن دوران تا به امروز، این هنر، چونان گذشته رونق نداشته است و تنها عده ی کمی از هنرمندان در زنده نگهداشتن آن کوشا بوده اند.

وجه تشابه کاشی کاری معرق با معرق کاری روی چوب در شیوه ی عمل است که در هر دو ، نقش ها از ترکیب قطعات رنگی جنس مورد نظر شکل می گیرد.

یکی از نمونه های قدیمی موجود آمیزه ی این دو هنر، دری قدیمی و بزرگ، متعلق به عصر قاجاریه است که در ضلع شمال غربی محوطه وزارت آموزش و پرورش فعلی قرار دارد. ارتفاع این ساختمان در حدود چهار و نیم متر و عرض آن سه متر است و سردری نیم دایره در بالای آن قرار گرفته است. هر طرف این در به سه قسمت مربع شکل تقسیم شده است:

مربع بالایی آن شیشه و دو مربع پایینی چوب برجسته و مسطحی است که نقشهای اسلیمی معرق کاری شده در این قسمت جای گرفته است.

سابقه ی معرق کاری و آموزش آن در اداره کل هنرهای سنتی به سال 1309 ه . ش برمی گردد. در آن سال به پایمردی استاد حسین طاهرزاده بهزاد ، گروهی از هنرمندان نام آور هنرهای سنتی از سراسر کشور در تهران گرد هم آمده و مدرسه صنایع مستظرفه را بنیاد گذاشتند. این مؤسسه از دیرباز تا به امروز با عنوان های گوناگونی مانند: مدرسه صنایع قدیمه و هنرستان هنرهای ملی، اداره هنرهای ملی و مدتی نیز به عنوان یکی از واحدهای اداره کل آفرینش هنری و ادبی در وزارت فرهنگ و هنر سابق، در تعالی و تکامل هنرهای سنتی سهم بسزایی داشته است. این اداره کل در سال 1346 به اداره ی کارگاه های هنری تغییر نام داد و سرانجام در سال 1357 به عنوان یکی از واحدهای دفتر پژوهش و آفرینش به حیات خود ادامه داد . پس از پیروزی انقلاب، اداره ی مذکور به اداره ی کارگاه های هنری تغییر نام یافت و فعالیت های خود را در اداره ی کل هنرهای سنتی دنبال کرد. تا این زمان هنرجویان آن را منحصراً افراد علاقه مندی تشکیل می دادند که طی فراگیری به استخدام رسمی درمی آمدند.

از سال 1360 به استناد موافقتنامه معاونت فرهنگی وقت، واحد آموزش مستقلی برای تعلیم هنرهای سنتی آغاز به کارکرد و سرانجام در سال 1362 تأسیس رسمی اداره آموزش این اداره کل، برای عموم مشتاقان به فراگیری هنرهای سنتی، سرآغاز نوینی بر تداوم این هنرها شد و در کنارآن کارگاه منبت و معرق به سرپرستی استاد سید کمال میرطیبی همچنان به فعالیت های هنری خود ادامه داد.

در طی سالیان، معرق همپای حرکت زمان پیشرفت کرد و تحولات و نوآوری های مختلفی در آن پدیدار شد. برای آشنایی با مسیر حرکت این هنر، باید به اولین کارگاه منبت و معرق اشاره کرد که در سال 1310 تحت سرپرستی استاد احمد امامی، تأسیس شد باید اشاره کرد و همچنین از اساتید متقدمی چون پرویز زابلی، عباس شهمیرزادی ، علی و خلیل امامی ، و احمد رعنا یاد کرد. ابتدا اهم فعالیت آن کارگاه، منبت کاری بود و به تدریج در کنار آن هنر معرق نیز پای گرفت.

این هنر در آغاز برای تزئین سطح میز، بوفه، در و تکیه گاه صندلی به کار برده می شد، و تنها نقش های اسلیمی یا گره یا پنج رنگ محدود چوب های آبنوس، فوفل ، گلابی، سنجد و توت مورد استفاده قرار می گرفت و گاه برای تنوع، از برش های خاتم برای اشباع نقش ها استفاده می کردند. رنگ خاتم ها به همان پنج رنگ فوق الذکر محدود بود و به خاتم چوبی شهرت داشت.

در آن ایام، شیوه معرق کاری در مقایسه با روش امروزی بسیار متفاوت بود و بیشتر به روش معرق هندی اجرا می شد. بدین طریق که هنرمندان ابتدا به وسیله کارد مخصوص منبت، محل قرار گرفتن نقش ها را روی شیء مورد نظر مطابق طرح می کندند و سپس نقش ها را از چوب های رنگی به وسیله ی مته ای که اختصاص به تعمیر چینی داشت و سوهان های مخصوص و ارّه ای به نام چکی، دوربُری می کردند و در محل مقرر قرار می دادند.

نخستین تاریخی که در مورد اشباع نقش های کنده شده به وسیله چوب های رنگی موجود است تابلویی مربوط به سال 1313 با نقش دوسوار کار است که به وسیله احمد رعنا ساخته شده و متعاقب آن تابلوی دیگری مربوط به سال 1314 با نقش یک زن است که توسط عباس شهمیرزادی اجرا شده است. هم اکنون دو تابلوی مذکور در نمایشگاه اداره کل هنرهای سنتی نگهداری می شوند.

عباس شهمیرزادی هنگام اجرای تابلوی بعدی خود ، به جای کندن سطح چوب به فکر ایجاد زمینه در اطراف نقش ها افتاد و از کنار هم قرار دادن قطعات چوب زمینه ای در اطراف نقش ها به وجود آورد. این تابلو، با مقطع بیضی، نشانگر نقش دو زن بود .

نخستین نمونه های موجود این روش، دو تابلوی مربوط به سالهای 1317 و 1319 است که نقش پیکار دو سوار با یک شیر را نشان می دهد. این تابلوها مربوط به امتحان کلاس معرق «علی و خلیل امامی» است و هم اکنون در موزه هنرهای ملی نگهداری می شوند.

به دنبال این دگرگونی ها، در سال 1316 احمد رعنا با اثر ابداعی خود به نام شکارگاه، معرق را از حالت مسطح خارج کرد و به صورت نیم برجسته مطرح نمود که همین شیوه تا امروز با نام منبت معرق متداول است. زمینه ی فکری این نوآوری از نقش های منبت کاری شده ی درهای کاخ مرمر شکل گرفت.

تا سال 1334 اجرای معرق با همان پنج رنگ محدود، متداول بود تا این که محمد طاهر امامی که در پی تنوع رنگ بیشتری در معرق بود ، در اندیشه ی به کارگیری مواد شیمیایی رنگی شد و جهت آزمون، نقش هایی روی یک راکت تنیس روی میز با استفاده از مواد یاد شده به وجود آورد. بدین منوال در پی شناسایی گوناگونی ِ رنگ، انواع چوب های صنعتی شناخته شد. ( این پی گیری همچنان ادامه دارد. )

در سال 1335، تعدادی پاراوان و بوفه ی معرق کاری شده از طرف دولت چین به دولت ایران اهدا شد که هنگام حمل، تعدادی از آنها خسارت دید! مرمت بعضی از آنها با زمینه سیاه به محمد غفوری محول شد . وی با تهیه ماده سیاهی ترکیب یافته از جوهر نیکروزین، پارافین و لاک الکل، قسمت های آسیب دیده را ترمیم کرد. لازم به توضیح است که تا قبل از شناخته شدن جوهر نیکروزین برای سیاه کردن زمینه اشیای چوبی، صفحات موسیقی را می کوبیدند و سپس در الکل حل کرده و مقداری پارافین به آن اضافه می کردند و ماده سیاه به دست آمده را به وسیله پنبه بر روی شیء مورد نظر منتقل می کردند.

این گونه آزمون های پیاپی موجب پیدایش اندیشه نوینی در هنر معرق شد و بدین سان در سال های 36 یا 37 یک پاراوان کوچک با نقش گل و مرغ توسط عزیزالله ویزایی با زمینه سیاه که به شیوه ی معرق های چینی بود ساخته شد و بدین ترتیب این سبک معرق در میان انواع آن جای گرفت.

در ادامه این تحولات در سال 1344 محمد طاهر امامی تابلویی با عنوان مرغ و آشیانه به وجود آورد که مرغ تماماً از جنس صدف تهیه شده و کاملاً برجسته است و تنها به وسیله یکی از بالهایش به زمینه ی تابلو متصل شده است. وی با اجرای این تابلو به معرق تمام برجسته دست یافت.

در میان آثار معرق روی چوب که تاکنون به وجود آمده ، «معرق خاتم» چنانکه از نامش برمی آید، ترکیبی از دو هنر بیان شده است که مقام ویژه ی خود را از دیر باز حفظ کرده است. از بدو پیدایش کارگاه منبت و معرق، نوع ساده ی معرق خاتم در میان شمسه ی نقش های گره با همان پنج رنگ طبیعی محدود اولیه به کار گرفته می شد.

در سال 1337 در کارگاه خاتم سازی ، میز تحریری با نقش سیمرغ و اژدها، به سرپرستی شادروان علی نعمت تهیه شد و برای نقش های مذکور از برش های خاتمبا رنگهای متنوع استفاده کردند که همه به شیوه ی معرق، دُوربری و جاسازی شده بود. این تجربه ، انگیزه ی خلق تابلویی با طرح یک طوطی از خاتم های رنگی شد که در سال 1342 توسط عزیزالله ویزایی، خارج از محیط کارگاه ها به مرحله اجرا در آمد و در سال 1349 اکبر سریری نخستین هنرمندی بود که از این شیوه جهت ایجاد نقش یک پرنده بر روی تابلو استفاده کرد و بدین ترتیب این سبک معرق با نام «معرق خاتم» متداول شد.

در ادامه این دگرگونی ها در سال 1349 تابلویی به سبک امپرسیونیسم از طبیعت یک روستا که توسط رضا شهابی (یکی از شاگردان کمال الملک) نقاشی شده بود، به وسیله ی محمد طاهر امامی با رعایت اصول سبک یاد شده به صورت معرق ساخته شد.

از آن پس تا به امروز، شاهد تحولاتی چند در هنر معرق بوده ایم که این تحولات عبارتند از :

- نمایش بُعد از طریق فضاسازی ، که تحولی در ترکیب بندی های سطح گذاشته است.(تابلو بزم درویشان).

- استفاده از فلزات و سنگ (تابلو گلدان گل و زنان عشایر)

- نمایش نقش در دو سطح (دو پلانه)

- نشان دادن عمق با استفاده از پلی استر (تابلو عقاب)

قديمي ترين نمونه اثر چوبي، در کاوش هاي باستاني شهر سوخته زابل به دست آمده است اين اثر يک قطعه شانه چوبي است که قدمت آن به هزاره پنجم قبل از ميلاد مي رسد. گروهي از کارشناسان معتقدند که طرح هاي موجود بر روي آن طرح هايي کاملا ايراني است.معرق يکي از رشته هاي پرپيشينه صنايع دستي ايران که نسبت به صنايع ديگر چوبي در ايران از قبيل خاتم، نازک کاري، منبت، خراطي و بافت سبد و حصير داراي قدمت بيشتري است.نوشته حاضر مقالهاي در خصوص اين هنر ايراني با عنوان "معرق چوب" است که روز سه شنبه 24 بهمن در نشست انجمن فراوران با موضوع "هنر معرق" ارائه شده است.بشر از هزاران سال پيش از چوب به واسطه شکل متناسب آن براي ايجاد سرپناه، ساخت قايق و ديگر موارد استفاده مي کرده است.
بررسي آثاري که از بررسي هاي سه هزار سال قبل از ميلاد که در شوش بدست آمده، نشاندهنده اين مطلب است که مردمان بومي ايران نه تنها از چوب براي کلبه سازي خود استفاده مي کردند بلکه در ساخت نردبان و ديگر وسايل زندگي هم از آن بهره مي بردند.در دوران هخامنشي ها هم استفاده از چوب بسيار متداول بوده; به طوري که در ساخت عمارت هاي کاخ هخامنشي - شوش و آپادانا - از درخت هاي بلوط ايراني و سدر لبناني استفاده شده بوده است. به اين ترتيب قبل از استعمال آهن در ساخت بنا، تخت جمشيد بزرگ ترين سطح زيربنايي بود که از چوب در آن استفاده فراواني شده و تمامي اين آثار چوبي در اثر آتش سوزي از بين رفتند. گزنفون ضمن توصيف سلاح هاي نبرد کوروش از يک نيزه عالي چوبي که از چوب سنجد ساخته شده بود، ياد مي نمايد. توجه پارسيان باستان به درخت، بسيار قابل توجه مي باشد. مي گويند بزرگ ترين درخت سروي که در ايران موجود بوده، توسط زرتشت پيامبر کاشته شده و سرو کاشمر ناميده مي شد و در ادبيات پارسي شهرت به سزايي داشته است. اين سرو را اعجاز زرتشت مي دانستند و معتقد بودند که زرتشت آن را از بهشت آورده است. نهايتا اين سرو توسط متوکل عباسي، قطع و تکه تکه به بغداد فرستاده شد. عمر اين درخت در زمان قطع 1450 سال و دور تنه آن بالغ بر 28 تازيانه بوده است. در ديگر مناطق هم استفاده از چوب براي مردمان آن نواحي ناآشنا نبوده است. در افسانه هاي يونان آمده هر درخت را فرشته اي به نام هامادراياد که در داخل او پنهان مي باشد، نگهباني مي کند و جان وي به حيات درخت بستگي دارد; اگر مجبور به قطع درختي مي شدند، براي درخت تحف و هدايا مي بردند. مصري ها هم راه استفاده از چوب را به خوبي مي دانستند. آنان سه هزار سال پيش، کاغذ و روکش هاي چوبي را در آثار خود بکار مي بردند. فنيقي ها هم در ساحل لبنان، معبد حضرت سليمان را در سال 1012 قبل از ميلاد از چوب ساختند، سقف و ديوارهاي اين معبد از چوب سدر لبنان تهيه شده و کف آن از چوب سرو پوشيده شده درها از چوب زيتون و ستونهاي نگهدارنده نيز چوبي بودند.در طول تاريخ، استفاده از چوب و حکاکي بر روي آن، همچنان به ترقي خود ادامه داد، اما در قرن 17 و 18 ميلادي رو به افول نهاد تا آن که در قرن 19، رشد مجددش را از سر گرفت.

معرق در فرهنگ عميد معناي تکه تکه، رگه رگه و وصله مي باشد. همه ما دردوران کودکي در مهدکودک ها از روشي به اسم کولاژ استفاده کرده ايم که در اين کار تکه هاي رنگي مقوا، پارچه و کاغذ را به اشکال مختلف بريده و کنار هم قرار مي داديم و در نهايت به شکل خاصي مانند درخت، خانه و گل مي رسيديم. اگر اين کار را با چوبهاي مختلف به رنگ هاي متنوع و مطابق با طرح مورد نظر انجام دهيم، اين کار را معرق مي گويند. اين هنر به اشتباه مرقع هم ناميده شده است که خود هنري جدا در کتابت مي باشد و به معني گردآوري تکه هاي مختلف آثار گوناگون در يک مجموعه مي باشد.معرق انواع گوناگوني دارد که وابسته به نوع مصالح است و شامل معرق کاشي، چرم، پارچه، فلز، خاتم و چوب است.
از آن جايي که چوب يکي از مواد نسبتا ناپايدار و کم دوام طبيعت مي باشد آثار ساخته شده از چوب يا در طول زمان و يا بر اثر حوادث و عوامل مختلف آسيب ديده و از بين رفته اند و يا آن که هيچ کس به فکر نگهداري و جمع آوري آثار دست ساز چوبي نبوده است. بر اين اساس، تقريبا هيچ گونه آثار چوبي مشخصي از دوره هاي مختلف تاريخي، باقي نمانده است. با اين حال محققان و تاريخ نويسان زمان هاي متفاوتي را به عنوان مبدا معرق چوب در نظر مي گيرند.بنا به استناد گروهي معرق چوب الهام گرفته شده از معرق کاشي است و گفته شده در زمان افول صنعت کاشي، معرق چوب شروع به رشد کرده است. در معرق کاشي، قطعات کاشي هاي الوان به شکل تکه تکه توسط چکشي به نام چکي، دورتراشي مي شده و از کنار هم قرار گرفتن آنها طرحي واحد به وجود مي آمده است. دور آن را با خميري به نام ساروج گرفته و براي محکمي کار روي آن را دوغاب مي ريختند تا سفت شود. کاشي معرق دردوران ايلخانيان پديدار شد که به صورت نقش هاي هندسي در دوران تيموري به اوج شکوفايي خود رسيد نمونه کاشي معرق گنبد سرخ مراغه است که در زمان ايلخانيان ساخته شد. نمونه زيباي آن در دوران تيموري هم مي توان از گنبد سلطانيه نام برد.نظريه ديگري هم وجود دارد مبني بر اين که معرق کاري چوب، تکنيکي نيست که از انواع مختلف معرق از جمله کاشي کاري گرفته شده باشد. معرق کار چوب بايد نه تنها با چوب کار کرده باشد و بافت آن را بشناسد، بلکه مي بايست تکنيک معرقکاري بر روي چوب را هم، فرا بگيرد.به گفته گروهي هم معرق از کشورهاي چين و هند و مصر وارد ايران شده است. اين افراد معتقدند که بر اساس اسناد و مدارک موجود سه هزار سال پيش مصري ها به ارزش چوب پي بردند و ساخته هاي خود را از قبيل صندلي صندوق و غيره با چوب هاي معمولي ساخته و بر روي آنها از روکش هاي مرغوب مانند آبنوس و تزئينات عاج استفاده مي کردند. قديمي ترين نمونه اثر چوبي، در کاوش هاي باستاني شهر سوخته زابل به دست آمد. اين اثر يک قطعه شانه چوبي است که به شيوه ي جايگزيني نقوش هندسي و گره را بر آن حک کرده اند و قدمت آن به هزاره پنجم قبل از ميلاد مي رسد. گروهي که معتقدند معرق از کشورهاي ديگر وارد ايران شده، تفسير اين کاوش را اينگونه اظهار داشتند که اين شانه متعلق به مسافريني بوده که از اين شهر گذر کرده اند.اما تحقيقات محققين بر روي نقوش اين شانه، روشن نمود که طرح هاي موجود بر روي آن (گره و نقوش هندسي) طرح هايي کاملا ايراني مي باشد.بر اين اساس مي توان به اين نظريه رسيد که ايران پايه گذار معرق کاري بوده و هنر مذکور از اين منطقه به ساير نقاط منتقل شده است. يک دوران سکوت چند هزار ساله، ما بين تاريخ ساخت دو اثر معرق موجود، وجود دارد; که اولي مربوط به شانه بدست آمده در حفريات شهر سوخته و دومي تابلويي متعلق به سال 1313 هجري شمسي است که توسط استاد احمد رعنا با سبک معرق جايگزين کار شده است. اين سبک اولين سبک معرق چوب به حساب مي آيد. در سال 1309 اولين کارگاه هاي سنتي به منظور آموزش و حفظ و اشاعه هنرهاي ملي و بومي ايران، توسط استاد حسين طاهرزاده بهزاد بنا نهاده شد. اولين کارگاه داير شده مربوط به صنايع چوبي، کارگاه منبت بود که زير نظر استاد احمد امامي و دو پسرش خليل و علي امامي اداره مي شد. در سال 1310 رشته مشبک و معرق چوب به کارگاه منبت اضافه شد. سرپرستي اين کارگاه به عهده استادان معرق و منبت کار از جمله : شهميرزادي، احمد رعنا، زابلي، ويزايي، حاج غلامعلي و در سال 1370 استاد کمال ميرطيبي، بود. در حال حاضر سرپرستي کارگاه معرق در سازمان ميراث فرهنگي به عهده استاد مولايي مي باشد.


برچسب‌ها: معرق
+ نوشته شده در  شنبه یکم مهر 1391ساعت 14:20  توسط منوچهر مزداپور  | 

مطالب قدیمی‌تر